Webmaster Oermuseum/ december 17, 2017/ Uncategorized/ 0 comments

 
 
 

 Tjerk Vermaning blijft de gemoederen bezig houden. Onlangs verscheen een roman over de omstreden amateurarcheoloog. Het Drents Museum kondigde voor volgend jaar een grote expositie aan rond ‘de affaire-Vermaning’. En PeerGroup gaat er een theaterspektakel van maken. Maar hoe zit het nou met die vondsten zelf? Zijn ze echt of vals?

‘Het is de hoogste tijd dat er nu eindelijk eens duidelijkheid komt”, vindt Frans de Vries. De archeoloog uit Oosterwolde doet in het Archeologisch Depot in Nuis momenteel met enkele collegae onderzoek naar de objecten die Tjerk Vermaning in 1967 uit de grond zou hebben gevist bij Hijken. Medio volgend jaar volgt een boek: Valsheid in gesteente.

 

De vondsten die Vermaning in 1965 in Hoogersmilde deed zijn al onderzocht door De Vries en zes collegae. ,,We hadden ook graag de derde grote groep onderzocht, die van Eemster uit 1972”, zegt De Vries.

,,Maar die is grotendeels in handen van de APAN.” Deze groep amateur-archeologen strijdt al jarenlang voor eerherstel van Vermaning. Zij verzetten zich hevig tegen wetenschappers die de Vermaning-vondsten vals verklaren of in twijfel trekken.

Helaas, afgewezen

In het Streekmuseum Volks- sterrenwacht in Bergum zijn momenteel enkele vondsten uit Eemster te zien, op een APAN-expositie over Vermaning. ,,Er liggen ook een paar objecten uit Hijken die wij ter beschikking hebben gesteld”, zegt De Vries.

,,Wij hadden gehoopt dat we als tegenprestatie een aantal Eemster-vondsten mochten bestuderen voor ons boek. Maar, net als twee keer eerder, is ons verzoek daartoe afgewezen. Helaas.”

Op langwerpige tafels in het depot in Nuis liggen honderden vuurstenen objecten uitgestald. ,,Ze hebben jarenlang in een kluis in Amsterdam gelegen”, vertelt archeoloog Marcel Niekus uit Groningen, die meewerkt aan het boek van De Vries. ,,Ik had ze nog nooit eerder gezien.”

In het archeologisch depot worden de vondsten onderzocht door onder anderen (vlnr) Marcel Niekus, Frans de Vries en Lammert Postma. Foto: Peter Wassing

De ‘affaire-Vermaning’

Alleen Dick Stapert, gepensioneerd archeoloog van de Rijksuniversiteit Groningen, heeft de vondsten uit Hijken eerder onderzocht. Dat was in de jaren 70. Niekus: ,,Hij wilde erop promoveren maar kwam er tijdens zijn onderzoek achter dat er iets niet klopte.” Het was de directe aanleiding voor ‘de affaire-Vermaning’.

Die leidde in 1975 tot een rechtszaak waarin Vermaning beschuldigd werd van oplichting. Na een veroordeling in 1977, werd Vermaning in 1978 in hoger beroep vrijgesproken. ,,Wij gaan in ons boek die rechtszaak niet overdoen”, zegt De Vries.

,,We concentreren ons op het onderzoek naar de objecten zelf. Het wordt een populair-wetenschappelijk werk met veel foto’s, zodat het ook voor de geïnteresseerde leek duidelijk is.”

Onderzoek met open blik

Het liefst had De Vries in zijn boek geconcludeerd dat de Vermaning-vondsten authentieke Neanderthaler-artefacten zijn. ,,Ik heb Tjerk nog gekend en kwam bij hem over de vloer”, vertelt hij. ,,Als tiener liet ik mijn eigen vondsten aan hem zien. Wij woonden in Bovensmilde, vlakbij de woonboot van Vermaning. Natuurlijk ging ik ervan uit dat zijn vondsten echt waren. Pas toen ik in Groningen archeologie ging studeren, kwam ik erachter dat er zaken niet klopten.”

Maar, zo benadrukt De Vries, het onderzoek gebeurt met een open blik. ,,We houden er tot op het laatst rekening mee dat ze echt kunnen zijn”, zegt hij. Inmiddels tegen beter weten in, geeft hij toe. ,,Van de 1100 Neanderthaler-vondsten van Vermaning zijn er een stuk of 12 onomstreden. De rest is vervalst.”

In hun onderzoek richten de archeologen zich op verweringsverschijnselen, de samenstelling van het materiaal, bewerkingstechnieken en de geologische vondstgegevens.

De Vries: ,,Aan de mate van ijzerinfiltratie kun je bijvoorbeeld zien of de stenen echt in de bodem hebben gelegen, zoals altijd wordt beweerd door Vermaning-aanhangers. En met microscopisch onderzoek kun je vaststellen of bepaalde sporen echt verweringsverschijnselen zijn of door vervalsers zijn aangebracht. We keren het materiaal binnenstebuiten. Dat is nooit eerder gedaan.”

De grote vuistbijl van Tjerk Vermaning, naast het kleinere exemplaar waarvan de echtheid vaststaat. Foto: Peter Wassing

 

Nu veel meer vergelijksmateraal

In hun onderzoek kregen ze medewerking van TNO in Utrecht en chemieconcern DSM in Geleen. ,,De onderzoekstechnieken zijn tegenwoordig sterk verbeterd”, zegt De Vries. ,,En we hebben, vergeleken met de tijd waarin Dick Stapert zijn onderzoek deed, nu veel meer vergelijkingsmateriaal dankzij de vele onomstreden vondsten van de afgelopen jaren”, zegt Niekus.

Er wordt ook statistisch onderzoek gedaan. ,,We meten bijvoorbeeld de mate waarin bepaalde vormen voorkomen”, zegt Lammert Postma uit Buitenpost, die dat deel van het onderzoek voor zijn rekening neemt. ,,De hoeken, de scherpte van de randen van de vuistbijlen – dat soort dingen. En die vergelijken we met statistische gegevens van andere vindplaatsen.”

En? Niekus: ,,Het materiaal van Hijken is heel uniform en systematisch anders dan de vondsten van Hoogersmilde. En beide groepen zijn systematisch anders dan alle andere, onomstreden vondsten uit Noord-Nederland.”

Vermeende Neanderthaler-vondsten deugen niet

De conclusies die je daaruit kunt trekken komen in het boek te staan, zegt De Vries. Maar de uitkomst moge duidelijk zijn: de vermeende Neanderthaler-vondsten van Vermaning deugen niet. ,,Alle pijnpunten worden in ons boek duidelijk uiteengezet”, zegt De Vries. ,,Het is de hoogste tijd dat alle argumenten nu eens op een rij worden gezet.”

Overigens niet omdat er onder wetenschappers nog twijfel bestond. Niekus: ,,Het Vermaning-materiaal is door specialisten uit Nederland, Frankrijk, Duitsland en Engeland bekeken. Er is geen collega die het serieus neemt.” De Vries: ,,Maar bij het grote publiek en in de media blijft de discussie maar rondzingen. Met dit boek willen we, beargumenteerd, de twijfel wegnemen.”

Leave a Comment

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>
*
*

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.