Archeologie

  • Vier Kourous-beelden ontdekt in Centraal-Griekenland
    by Yuri Visser on 05/11/2018 at 13:07

    Een kouros is een vrijstaande oude Griekse sculptuur van een naakte jonge man. In het Oudgrieks betekent kouros ‘jeugd / jongen, vooral van nobele rang’. […]

  • Romeinse wachttoren gevonden in Krommenie
    by Yuri Visser on 19/10/2018 at 09:55

    De archeologen hebben twee van de vier hoekpalen blootgelegd en uitgegraven. Om de wachttoren heen stond een grote omheining van boomstammen, een palissade, die bijna een half voetbalveld omsloot. […]

  • Romeinse brug ontdekt bij Utrecht
    by Yuri Visser on 11/10/2018 at 16:59

    Bij archeologisch onderzoek in Leidsche Rijn bij Utrecht is een Romeinse brug ontdekt. De brug was onderdeel van de doorgaande weg op zuidoever van de Rijn, waar vanaf 40 na Chr. een reeks forten de grens van het Romeinse rijk bewaakte. Dat meldt de gemernte Utrecht. De brug is aangelegd om de grensweg over een […]

  • Oudste wan van Nederland gevonden in Vlaardingen
    by Yuri Visser on 10/10/2018 at 14:50

    Bij opgravingen in Vlaardingen is een wan, een platte mand die gebruikt werd om het kaf van het koren te scheiden, uit het jaar 300 voor Christus gevonden. Volgens Museum Vlaardingen gaat het daarmee om de oudste wan van Nederland. De vondst is gedaan tijdens werkzaamheden aan het tracé van de Blankenburgverbinding in Vlaardingen. De […]

  • Ongeschonden graftombe opgegraven in Nemea
    by Yuri Visser on 06/10/2018 at 07:14

    Bij opgravingen bij Nemea op de Peloponnesos hebben archeologen een intacte tombe uit het vroege Myceense tijdperk (1650-1400 voor Christus) blootgelegd. Volgens het Griekse ministerie van Cultuur is het graf een van de grootste die in deze regio werd gevonden. De tombe werd ontdekt op een Myceense begraafplaats in Aidonia. Het graf onderscheidt zich door […]

  • Achtjarig meisje vindt ruim duizend jaar oud zwaard
    by Yuri Visser on 05/10/2018 at 07:49

    In Zweden heeft een achtjarig meisje een zwaard gevonden dat zeker duizend jaar oud is. Het meisje, Saga Vanecek, was met haar ouders op vakantie in Jönköping en vond het zwaard tijdens het zwemmen in een meer, Vidöstern. Het 85 centimeter lange voorwerp zat daar op ongeveer vijftig centimeter diepte vast in de modder. Haar […]

  • Russische soldaat uit 1799 heeft weer een gezicht
    by Yuri Visser on 04/10/2018 at 17:30

    Het archeologiecentrum van Noord-Holland, Huis van Hilde in Castricum, heeft een reconstructie laten maken van het gezicht van een in 1799 gesneuvelde Russische soldaat. Zijn herkomst is op grond van DNA-onderzoek achterhaald en met forensische technieken is zijn gezicht gereconstrueerd. De Rus is de komende tijd te zien in de tentoonstelling ‘Vijand in het Zand’. […]

  • Prehistorisch potje met cryptische tekens gevonden bij Nijmegen
    by Historiek on 27/09/2018 at 17:44

    Bij Nijmegen-Lent hebben archeologen prehistorisch aardewerk gevonden met daarop enkele schriftachtige tekens. De vondst uit de vroege ijzertijd is bijzonder omdat men in deze periode (800-500 voor Chr.) voor zover bekend niet schreef. Het is archeologen een raadsel welke persoon het pseudo-schrift meer dan 2500 jaar geleden aanbracht en met welke bedoeling dat gebeurde. Het […]

  • Goudschat uit zesde eeuw gevonden in Denemarken
    by Yuri Visser on 27/09/2018 at 09:25

    Bij Hjarnø, een klein eiland voor de oostkust van Jutland, hebben archeologen een goudschat uit de zesde eeuw na Christus gevonden. De eerste gouden objecten werden al in 2016 ontdekt door twee amateurarcheologen met een metaaldetector. Deze brachten een museum in het nabijgelegen Vejle op de hoogte. In de periode hierna werden ter plekke nog […]

  • Romeinse weg en nederzetting gevonden bij Katwijk
    by Yuri Visser on 25/09/2018 at 07:08

    Archeologen hebben bij Katwijk een deels intacte weg van zo’n 125 meter uit de Romeinse tijd gevonden. Ook zijn restanten van een bijbehorende Romeinse nederzetting gevonden. Deze bevat huisplattegronden, een grachtensysteem en een grafveld. Bijzonder is de ontdekking van een stuk Romeins bouwmateriaal, waarop nog pleisterwerk en een schildering te zien zijn. De ontdekking is […]

  • Waterput en 2000 jaar oud wiel gevonden in Oost-Vlaanderen
    by Yuri Visser on 17/09/2018 at 08:21

    In Sint-Gillis-Waas, een dorp in Oost-Vlaanderen, hebben archeologen een deel van een circa tweeduizend jaar oud wiel gevonden. Ook is een waterput uit dezelfde periode gevonden. Dat meldt Erfpunt Waasland. De ontdekking is gedaan tijdens een opgraving aan de Reepstraat. Verspreid over een oppervlakte van ongeveer 1,7 hectare zijn hier sporen uit de metaaltijden, de […]

  • Een oude Groninger (met wat kwaaltjes)
    by Yuri Visser on 10/09/2018 at 09:39

    De Friezen spreken van terpen, de Groningers hebben het over wierden, de Duitsers kennen Warften en de Denen værfter, maar ze bedoelen allemaal dezelfde heuvels waarop de bewoners van het antieke kustlandschap hun boerderijen bouwden. Archeologen dateren de oudste woonheuvels rond 500 v.Chr. en vermoedelijk zijn ze eigenlijk bij toeval ontstaan: waar mensen wonen, werpen […]

  • Vogelschaal uit laat-Romeinse tijd gevonden
    by Yuri Visser on 04/09/2018 at 07:16

    “Dat deze schaal in het gebied van de Romeinse rijksgrens (Limes) aangetroffen is, bewijst nu ook eens te meer dat de kuststrook vanaf 300 na Chr., na het wegtrekken van de Romeinse troepen, niet ontvolkt raakte maar gewoon bewoond is gebleven.&rdquo […]

  • Eeuwenoude kelder vol afval gevonden in Maarssen
    by Yuri Visser on 31/08/2018 at 05:28

    Bij een opgraving in Maarssen hebben archeologen een kelder vol afval gevonden met resten uit de periode 1675-1750. De vondst is interessant omdat deze informatie kan geven over het leven en de welstand van de bewoners van de boerderij waar de kelder onderdeel van uitmaakte. […]

  • Boer stuit per toeval op graf uit Minoïsch tijdperk
    by Yuri Visser on 09/08/2018 at 08:10

    Een boer in Kentri, iets ten noorden van Ierapetra op Kreta, heeft per toeval een archeologische ontdekking gedaan. […]


Middeleeuwen
  • Encycliek – Pauselijke rondzendbrief over geloofszaken
    by Enne Koops on 03/11/2018 at 14:27

    Een encycliek is een pauselijke rondzendbrief over geloofszaken of een zedelijk onderwerp. Encyclieken gelden sinds de achttiende eeuw als de meest officiële pauselijke rondzendbrieven over geloofszaken. De inhoud van dit schrijven is bedoeld voor alle katholieke gelovigen. Over het begrip encycliek De term is afkomstig uit het Grieks en betekent letterlijk ‘rondzendbrief’, een schrijven dat […]

  • Homo universalis – Betekenis van het begrip
    by Enne Koops on 03/11/2018 at 09:06

    Een ‘homo universalis’, Renaissance-mens of polymath is een kunstenaar die begaafd is op meerdere terreinen. Leonarda da Vinci is het bekendste voorbeeld. […]

  • ‘Nobel streven’ beste historische boek van 2018
    by Yuri Visser on 28/10/2018 at 13:23

    "Frits van Oostrom weet de Middeleeuwen op een meeslepende manier tot leven te wekken. Een voor de meesten onbekende hoofdfiguur blijkt een ongelooflijk avontuurlijk leven te hebben gehad." […]

  • Maliënkolder – beschermend pak voor militairen en ridders
    by Enne Koops on 26/10/2018 at 10:23

    Een maliënkolder was een beschermend pak dat al in de Oudheid bestond en ook veel door ridders in de Middeleeuwen gebruikt werd. […]

  • Orde van de Kousenband – Ridderorde van het Verenigd Koninkrijk
    by Yuri Visser on 24/10/2018 at 09:37

    De Orde van de Kousenband, in het Engels 'Order of the Garter', is de hoogste ridderorde van het Verenigd Koninkrijk en een van de oudste Europese ridderorden. […]

  • Hellebaard – Middeleeuws houw- en stootwapen
    by Yuri Visser on 22/10/2018 at 10:16

    De hellebaard behoort tot de bekendste wapens uit de Middeleeuwen. Het stokwapen is ook geregeld ceremonieel gebruikt en daarom terug te vinden op veel schilderijen uit de Middeleeuwen. Wat is een hellebaard precies en waar werd hij eigenlijk voor gebruikt? […]

  • Achtjarig meisje vindt ruim duizend jaar oud zwaard
    by Yuri Visser on 05/10/2018 at 07:49

    In Zweden heeft een achtjarig meisje een zwaard gevonden dat zeker duizend jaar oud is. Het meisje, Saga Vanecek, was met haar ouders op vakantie in Jönköping en vond het zwaard tijdens het zwemmen in een meer, Vidöstern. Het 85 centimeter lange voorwerp zat daar op ongeveer vijftig centimeter diepte vast in de modder. Haar […]

  • De Slag bij Warns (1345) – Symbool van de Friese vrijheidsstrijd
    by André Horlings on 26/09/2018 at 06:15

    Eind september wordt ieder op het Rode Klif bij Stavoren de Slag bij Warns uit 1345 herdacht, symbool van de Friese vrijheidsstrijd. Hieronder het verhaal over het verhaal van de Hollandse invasie die de Friezen voor het eerst verenigde. Op de dijkweg naar Stavoren in Friesland volgt, na Laaxum met het kleinste haventje van Nederland, […]

  • Aflaat en aflaathandel – Kwijtschelding voor God
    by Enne Koops on 23/09/2018 at 09:43

    Het fenomeen ‘aflaat’ was een manier om tijdelijke straffen voor zonden af te kopen. Het ging hierbij om zonden die in de biecht waren beleden. Met aflaten kon de tijd in het vagevuur – waar men na de dood kwam – verkort worden. Een aflaat (in het Latijn: indulgentia) kon verdiend worden door veel bidden, […]

  • Miniatuur uit werkplaats gebedenboek Maria van Gelre ontdekt
    by Yuri Visser on 20/09/2018 at 10:21

    Tijdens wetenschappelijk onderzoek is een tot nu toe onbekende miniatuur gevonden die gemaakt is in dezelfde werkplaats als het beroemde gebedenboek van hertogin Maria van Gelre (ca. 1380-1427). De miniatuur, een voorstelling van de Aanbidding der herders, is afkomstig uit een verder verloren gegaan getijdenboek en is momenteel in bezit van een particuliere verzamelaar. Volgens […]

  • Jaarmarkt in de Middeleeuwen – definitie en betekenis
    by Enne Koops on 15/09/2018 at 10:50

    De jaarmarkt is een typisch fenomeen uit de Middeleeuwen. Een jaarmarkt is een jaarlijks terugkerende markt in een stad en komt in veel Nederlandse steden en plaatsen nog steeds voor. Denk aan de Frankfurter en Leipziger Messe. Wanneer ontstonden jaarmarkten en wat was hun functie? Er zijn enkele bekende jaarmarkten die nog steeds georganiseerd worden. […]

  • Asielrecht – Vluchten naar het kerkhof
    by Yuri Visser on 07/09/2018 at 10:36

    Bij asielrecht denken we tegenwoordig vooral aan het hedendaagse vreemdelingenrecht voor vluchtelingen. In de Middeleeuwen was er echter ook een asielrecht. Wie in de problemen zat kon dankzij dit recht altijd nog uitwijken naar het kerkhof. Daar was men namelijk gevrijwaard van rechtsvervolging. Op termijn bleek deze situatie echter niet houdbaar en werd het kerkelijk […]

  • Orde van het Gulden Vlies – Ridderorde
    by Yuri Visser on 06/09/2018 at 09:44

    Op 10 januari 1430 stelde Filips de Goede, de hertog van Bourgondië, de Orde van het Gulden Vlies (Frans: Ordre de la Toison d’Or) in. Dit ter gelegenheid van zijn huwelijk met Isabella van Portugal. Waarom stelde de hertog deze exclusieve ridderorde orde, die nog altijd bestaat, precies in? De oprichting van de orde kwam […]

  • Sacrament van Niervaert – Een middeleeuws hostiewonder
    by Yuri Visser on 05/09/2018 at 09:32

    Het Sacrament van Niervaert vindt zijn oorsprong aan het begin van de vijftiende eeuw. De Brabantse boer Jan Bautoen zou toen tijdens het turfsteken bij Niervaert (Niervaart, tegenwoordig onderdeel van Klundert), in de grond een bijzondere hostie hebben gevonden waaruit bloed vloeide toen hij haar met zijn schop aanraakte. Bautoen riep hierna twee vrouwen die […]

  • Maria van Gelre (1380-1429) – De vrouw achter het gebedenboek
    by Yuri Visser on 03/09/2018 at 14:47

    Marie d’Harcourt, beter bekend als hertogin Maria van Gelre, liet in 1415 een gebedenboek maken dat beschouwd wordt als het belangrijkste in Nederland gemaakte verluchte handschrift uit de vroege vijftiende eeuw. Het gebedenboek is vaak onderwerp van onderzoek geweest, maar over de vrouw die het liet maken is eigenlijk vrij weinig bekend. In het recent […]


Romeinse-rijk
  • Oorlog in Gallië: een nieuwe vertaling
    by Yuri Visser on 24/10/2018 at 19:44

    Er zijn weinig antieke auteurs die je zó kunt lezen, als het ware voor de vuist weg. De Romeinse biograaf Suetonius is er een, de Griekse onderzoeker Herodotos is een andere. Caesars Oorlog in Gallië is ook zo’n tekst. […]

  • Marcus Valerius Martialis (ca. 40-104 na Chr.) – Romeinse schrijver
    by Enne Koops on 20/10/2018 at 10:35

    De Romeinse schrijver Marcus Valerius Martialis (ca.40-104 na Chr.) is een Romeinse schrijver die in Noord-Spanje leefde en werkte. Martialis schreef honderden epigrammen – korte gedichten of moppen met daarin een woordspeling of grappige pointe – en is vooral daarom bekend geworden. Het leven van Martialis Omstreeks het jaar 40 na Chr. kwam Martialis ter […]

  • Romeinse wachttoren gevonden in Krommenie
    by Yuri Visser on 19/10/2018 at 09:55

    De archeologen hebben twee van de vier hoekpalen blootgelegd en uitgegraven. Om de wachttoren heen stond een grote omheining van boomstammen, een palissade, die bijna een half voetbalveld omsloot. […]

  • Minerva – Belangrijke Romeinse godin
    by Enne Koops on 18/10/2018 at 18:39

    De Romeinse godin Minerva was een Italiaanse godin die gebaseerd was op de Griekse godin Pallas Athena. Minerva was de godin van kunst, oorlog en wijsheid. […]

  • Romeinse cijfers – Uitleg en overzicht
    by Yuri Visser on 18/10/2018 at 15:11

    Op veel monumenten en oude gebouwen kom je ze nog tegen: de Romeinse cijfers. Maar wat betekenen ze ook alweer en hoe kunnen we uitrekenen welk jaartal bedoeld wordt? […]

  • Romeinse brug ontdekt bij Utrecht
    by Yuri Visser on 11/10/2018 at 16:59

    Bij archeologisch onderzoek in Leidsche Rijn bij Utrecht is een Romeinse brug ontdekt. De brug was onderdeel van de doorgaande weg op zuidoever van de Rijn, waar vanaf 40 na Chr. een reeks forten de grens van het Romeinse rijk bewaakte. Dat meldt de gemernte Utrecht. De brug is aangelegd om de grensweg over een […]

  • Romeinse weg en nederzetting gevonden bij Katwijk
    by Yuri Visser on 25/09/2018 at 07:08

    Archeologen hebben bij Katwijk een deels intacte weg van zo’n 125 meter uit de Romeinse tijd gevonden. Ook zijn restanten van een bijbehorende Romeinse nederzetting gevonden. Deze bevat huisplattegronden, een grachtensysteem en een grafveld. Bijzonder is de ontdekking van een stuk Romeins bouwmateriaal, waarop nog pleisterwerk en een schildering te zien zijn. De ontdekking is […]

  • Lijst van Romeinse goden (en hun Griekse equivalent)
    by Yuri Visser on 21/09/2018 at 09:22

    De Romeinse godenwereld is op veel punten geïnspireerd door de Griekse mythologie. Veel Romeinse goden hebben dan ook een Grieks equivalent. Op deze pagina is een lijst te vinden met de belangrijkste Romeinse goden met daarbij hun kenmerken en hun (vermoedelijke) Griekse tegenhanger. De Romeinse mythologie is overigens niet alleen geïnspireerd door de Grieks mythologie. […]

  • Grenzen en invloedssferen in de oudheid
    by Yuri Visser on 17/09/2018 at 12:40

    Ik heb al vaker verteld over Baktrië, een Iraans gebied waar een uitloper van de Grieks-Romeinse wereld in contact stond met de culturen van Centraal-Azië en de Indusvallei. Hier en daar presenteren de bewoners zich onmiskenbaar als Grieks en dat wil zeggen dat de “dooie stenen” in Noord-Afghanistan en Zuid-Oezbekistan illustreren wat de bewoners beschouwden als […]

  • Vogelschaal uit laat-Romeinse tijd gevonden
    by Yuri Visser on 04/09/2018 at 07:16

    “Dat deze schaal in het gebied van de Romeinse rijksgrens (Limes) aangetroffen is, bewijst nu ook eens te meer dat de kuststrook vanaf 300 na Chr., na het wegtrekken van de Romeinse troepen, niet ontvolkt raakte maar gewoon bewoond is gebleven.&rdquo […]

  • De Rubicon oversteken – Herkomst van de uitdrukking
    by Yuri Visser on 03/09/2018 at 12:10

    Wie de Rubicon oversteekt onderneemt een memorabele actie waarop hij of zij later onmogelijk kan terugkomen. We danken de uitdrukking aan de Romeinse legerleider Julius Caesar die in 49 voor Christus letterlijk de Rubicon overstak. In de tijd van Caesar was de Rubicon een grensrivier die Gallia Cisalpina scheidde van Italië. Bepaald was dat een […]

  • Goed boeren volgens Cato de Oudere
    by Yuri Visser on 22/08/2018 at 12:53

    De Romeinse consul, censor en grootgrondbezitter Cato de Oude (234-149 v.Chr.) publiceerde rond 160 voor Christus het werkje De Agri Cultura (‘Over de landbouw’). […]

  • De oogstmaand Augustus, vernoemd naar de eerste Romeinse keizer
    by Yuri Visser on 01/08/2018 at 05:36

    Augustus is op het noordelijk halfrond de maand, waarin de graanoogst binnengehaald wordt. De maand is genoemd naar de Romeinse keizer Augustus. […]

  • Slavernij in de oudheid
    by Yuri Visser on 12/07/2018 at 08:08

    De slavernij uit de oude wereld lijdt als onderzoeksthema een beetje onder de slavernij uit het recentere verleden. […]

  • Caesar in de Lage landen
    by Yuri Visser on 23/06/2018 at 10:45

    Gisteren werd in het Rijksmuseum van Oudheden een nieuw boek van Tom Buijtendorp gepresenteerd: Caesar in de Lage Landen. […]